|
||||||||||||
12. Surələri, ayələri, namazın zikr və dualarını hər gün yeniləri ilə əvəz edərək oxumaqBu şəkildə namaz qılan insan hər gün yeni mənalara rast gəlir. Ayə və dualardakı müxtəlif məzmun və mahiyyətləri öyrənmiş olur. Lakin cəmi bir neçə surə və dua bilməklə daim bunları birləşdirərək oxumaq namaz qılan bir insan üçün heç bir zövq yaratmaz. Ayə, zikr və duaları dəyişdirərək oxumaq Peyğəmbər salləllahu əleyhi və səlləmin sünnələrindəndir və bu, xuşunun artmasına səbəb olur. Peyğəmbər səlləllahu əleyhi və səlləmin namazdakı ticarət və dualara aid olan sünnələri haqqında düşündüyümüz zaman qarşımıza bir çox müxtəliflik çıxır. Namaza başlama duası aşağıdakı kimi bir neçə şəkildə mümkündür: «Ey Allahım! Mənimlə günahlarımın arasını şərqlə qərbi üzaqlaşdırdığın kimi uzaqlaşdır. Ey Allahım! Ağ paltar ləkədən təmizləndiyi kimi məni də günahlarımdan təmizlə. Ey Allahım! Günahlarını (Sənin bağışlamağınla) su, qar və dolu ilə yu» Namaza başlamaq üçün başqa bir dua isə belədir: «Üzümü hənif olaraq (vahid qəbul edərək) yeri və göyü Yaradan çevirdim. Mən müşriklərdən deyiləm. Əlbəttə ki, mənim namazım, başqa ibadətlərim, həyatım və ölümüm aləmlərin Rəbbi olan Allah üçündür. Onun şəriki yoxdur. Mənə bunu yerinə yetirmək əmr edildi və mən ilk müsəlman olanlardanam». Üçüncü bir dua isə aşağıdakı kimidir: «Ey Allhım, Səni mədh edərək qüsursuz və nöqsansız hesab edirəm. Sənin adın mübarək, şənin çox ucadır. Səndən başqa ibadət ediləcək bir varlıq da yoxdur». Bütün bunlarla yanaşı, mötəbər mənbələrdə yer alan başqa bir çox dua və zikrlər də var. Namaz qılan bir insan bəzən namaza birinci, bəzən ikinci, bəzən də üçüncü dua ilə başlayar. Beləliklə dəyişdirə-dəyişdirə bu duaları oxuyar. Rəsulullah səlləllahu əleyhi və səlləm səhər namazında «Tival-ı Mufassal» surələrdən oxuyurdu. «Vaqiə», «Tur», «Qaf» surələrini buna misal göstərmək olar. Bunlardan əlavə, «Rum», «Yasin», «Saffat», «Cumu ə», «Səcdə» və «Dəhr» surələrinin də oxunduğu etibarlı mənbələrdən məlumdur. Bəzən isə bunlara nisbətən kiçik olan «Təkvir», «Zilzal», «Nas»,və «Fələq» kimi surələri də oxuyurdu. Peyğəmbər salləllahu əleyhi və səlləm zöhr namazının ilk iki rükətinin hər birində otuz ayə oxuyurdu. Bu surələrin «Tariq», «Buruc», «Leyl» kimi surələr olduğu bildirilir. İkinci namazının ilk iki rükətinin hər birində on beş ayə oxuyurdu. Bu surələrin də «Buruc» və «Tariq» surələri olduğu bildirilir. Axşam namazında isə əsasən «Qisar-ı Mufassal» adlanan, yəni «Tin» və buna bənzər surələri, bəzən də «Məhəmməd», «Mursəlat» və «Tur» kimi surələr oxuyurdu. Yatsı namazında isə «Şəms» və «İnşiqaq» surələri kimi «Avsat-ı Mufassal» adlanan surələrdən oxuyurdu. Peyğəmbər salləllahu əleyhi və səlləm Muaz ibn Cəbələ də yatsı namazında «Əla», «Qələm» və «Leyl» kimi uzun surələrdən oxumağı əmr etmişdi. Gecə namazında isə Rəsulullah salləllahu əleyhi və səlləm olduqca uzun surələr oxuyurdu. Bəzən bir rükətdə iki yüz, bəzən yüz, bəzən də elə olurdu ki, əlli ayə oxuyurdu. Rüküdə oxunan dualar Rəsulullah salləllahu əleyhi və səlləmdən rüküdə oxunan müxtəlif dua və zikrlər məlumdur. «Uca Rəbbimi hər cür nöqsandan uzaq olduğuna inanıram». «Uca Rəbbimi mədh edərək hər cür nöqsandan uzaq olduğuna inanıram». «Mələklərin və Ruhun Rəbbi tərifə layiq və müqəddəsdir». «Ey Allahım! Sənə rükü etdim. Sənə iman etdim və sənə təslim oldum (inandım). Sənə təvəkkül (ümid) etdim, axı Sən mənim Rəbbimsən. Qulağım, gözüm, qanım, ətim, sümüyüm, sinirlərim aiəmlərin Rəbbi olan Allaha boyun əydi» Qiyamda oxunan dualar Rüküdən qalxdığı zaman Peyğəmbər salləllahu əleyhi və səlləm «Səmiallahu limən hamidəh» deyər və bundan sonra bu dualardan birini oxuyurdu: Bəzən oxuduğu dualara bunu da əlavə edirdi: «Göylər qədər, yer qədər və bundan başqa istədiyi şeylər qədər» Və ya bunu da əlavə edirdi: «Ey mədh və şərəf sahibi olan Alahım, sənin verdiyin ehsanın qarşısını heç bir qüvvə ala bilməz. Sənin aldığını da heç kim verə bilməz. Şərəf sahiblərinin şərəfləri Sənin şəninin yanında onlara heç bir fayda verməz». Səcdədə oxunan dualar Səcdədə aşağıdakı dualardan hər hansı birini oxumaq sünnədir: «Uca Rəbbimi hər cür nöqsandan uzaq hesab edirəm» «Uca Rəbbimi mədh edərək hər cür nöqsandan uzaq edirəm» «Mələklərin və Ruhun Rəbbi tərifə layiq və müqəddəsdir» «Ey Allahım! Ey Rəbbimiz! Səni mədh edərək hər cür nöqsandan uzaq olduğuna inanıram. Allahım məni bağışla» «Allahım sənə səcdə etdim. Sənə iman etdim və sənə təslim oldum (inandım). Üzüm onu yaradıb şəkil verənə, üzərində göz və qulaq çuxurları açana səcdə etdi. Ən gözəl şəkildə yaradan Allah ucaların ucasıdır» Cəlsədə oxunan dualar «Rəbbim! Məni bağışla. Rəbbim! Məni bağışla» «Ey Allahım! Məni bağışla və mənə rəhm et. Məni doğru yola yönəlt və məni mükafatlandır. Mənə sağlamlıq və ruzi ver. Və məni ucalt» Təşəhhüd oturuşunda oxunan dualar «Bütün salamlar, dualar və gözəl nə varsa, hamısı Allah üçündür. Salam olsun sənə, ey peyğəmbər…» «Eyyuhən-nəbiyyu»dan sonrakı mənalar açıqdır və hər üçündə də eynidir. Namaz qılan bir insan bəzən birincini, bəzən ikincini, bəzən də son şəkildə verilmiş təşəhhüdü oxuyur. Salavatlar «Allahım, Məhəmmədə və onun ailəsinə, İbrahimə və onun ailəsinə dua etdiyin kimi dua et. Şübhəsiz ki, sən mədhə layiqsən və çox Ucasan. Allahım, Məhəmmədə və onun ailəsinə, İbrahimə və onun ailəsinə bərəkət verdiyin kimi bərəkət ver. Şübhəsiz ki, sən şükrə və şərəfə layiqsən» Zikr və dualar müxtəlif ifadələrlə Peyğəmbər salləllahu əleyhi və səlləm sünnəsinə daxildir. Sünnəyə uyğun olan qayda isə bütün bu duaları dəyişdirərək oxumaqdır. Əgər hər hansı bir duaya hədis kitablarında daha çox istinad edildiyinə görə və ya səhabənin verdiyi suala Peyğəmbər salləllahu əleyhi və səlləmin belə öyrətdiyinə görə əməl edilirsə bu da mümkündür. Lakin dəyişdirərək oxumaq daha uyğun olanı və daha çox məsləhət görüləndir. 13.Tilavət səcdəsi etmək«Səcdə» ayəsinə rast gəlindiyi zaman səcdə etmək də tilavətin şərtlərindəndir. Uca və Qadir Allah Qurani-Kərimdə peyğəmbərlərin və salehlərin zikrində belə buyurur: «Onlar Rəhmanın (Allahın) ayələri özlərinə oxunduğu zaman ağlayaraq səcdəyə qapanırdılar» («Məryəm» surəsi, 58). İmam ibn Kəsir radıyallahu anh belə deyir: «Peyğəmbərlərə və salehlərə əsaslanaraq burada səcdə edilməsinin lazım olduğu alimlərin əksəriyyəti tərəfindən qəbul edilmişdir». Namazda tilavət səcdəsinin çox mühüm yeri var və bunun nəticəsində xuşu artmış olur. Allah subhənəhu və təala belə buyurur: «Onlar üzüquylu səcdəyə qapanıb ağlayar, (Qurandakı öyüd-nəsihət isə) onların (Allaha) itaətini daha da artırar» («İsra» surəsi, 109). Rəsulullah salləllahu əleyhi və səlləm namazda «Nəcm» surəsini oxuduğu zaman səcdə etmişdir. Əbu Rəfi radıyallahu anh belə nəql edir: «Mən Əbu Hüreyrənin arxasında işa yatsı namazı qılırdım. «İnsiqaq» surəsini oxuyurdu və namazda tilavət səcdəsi etdi. Mən sual verdiyim zaman belə cavab verdi: «Mən Əbil Qasim Peyğəmbər salləllahu əleyhi və səlləm in arxasında olduğum zaman səcdə etdim. Onunla yenidən görüşənə qədər bu səcdəni davam etdirəcəyəm». Namaz qılarkən tilavət səcdələrinə diqqət etmək lazımdır. Tilavət səcdəsi şeytanı rəzil və rüsvay edir, onu ağladır. Həmçinin namaz qılana qarşı hiylə və iftiraları azaldır. Əbu Hüreyrə radıyallahu anh belə nəql edir: «Peyğəmbər salləllahu əleyhi və səlləm belə buyurdu: «İnsan övladı səcdə ayəsini oxuyub səcdə etdikdən sonra şeytan ağlayaraq uzaqlaşır və deyir ki, «Vay halıma! İnsan övladı səcdə əmrini yerinə yetirərək cənnətə daxil olacaq. Mənə də səcdə etməyi əmr etdilər, lakin mən rədd etdim, indi mənim üçün cəhənnəm əzabı var». 14.Şeytandan Allaha sığınmaqŞeytan bizim düşmənimizdir. O, düşmənçiliyinin rəmzi kimi namaz qılanlara vəsvəsə verir (onları müxtəlif yollarla namazdan yayındırır). Şeytan çalışır ki, namaz qılanın xuşusu yox olsun və namazı tamamilə unutsun. Hər bir insan zikr, tilavət və başqa bir ibadətlə məşğul olmağa başlayan kimi şeytan dərhal gəlir və ona vəsvəsə verməyə bəşlayır. Belə olduğu halda bir müsəlmanın ən başlıca vəzifəsi məqsədini dəyişməmək, səbr etmək, zikr və namazla məşğul olmaq, şeytana aldanmamaqdır. Əgər o, şeytana müqavimət göstərsə, şeytanın bütün hiylə və fitnə-fəsadları öz-özünə məhv olub gedəcək. Uca və Qadir Allah belə buyurur: «Şübhəsiz ki, şeytanın hiyləsi zəifdir!» (Nisa» surəsi, 76). Qul qəlbən Allaha yaxınlaşmaq istədiyi anda şeytan özünün saysız-hesabsız vəsvəsələri və fitnə-fəsadları ilə dərhal özünü yetirir. Şeytan yol kəsən quldura bənzəyir, qul Allaha doğru yürüməyə başladığı zaman o quldur dərhal yolun qarşısını kəsir. Bir alimə «Yəhudi və xristianlar özlərində vəsvəsənin olmadığını iddia edirlər» sualı verildiyi zaman o, belə cavab verdi: «Çox düz deyirlər, onsuz da viran olmuş bir evdə şeytan gəlib nə etsin?» Buna aid bir misal da belədir. «Üç ev təsəvvür edək. Bunlardan biri içində xəzinələr, qızıl, gümüş və hər cür ləl-cəvahirat olan padşahın evi, digəri isə adi bir insanın evidir. Bu evin içində az da olsa qızıl, gümüş və başqa zinətlər var, lakin padşahın evində olduğu qədər deyil. Üçüncü evdə isə bu saydıqlarımızın demək olar ki, heç biri yoxdur. İndi özünüz fikirləşin. Belə bir şəhərə hər hansı bir oğru girsə, hansı evdən oğurluq etmək istəyər?» Qul namaza başladığı zaman şeytan gələrək onun vücuduna girir. Çünki qul çox yüksək və Allaha yaxın bir məqamdadır. Bu da şeytana çox böyük bir əzab verir. Bu səbəbdən şeytan var qüvvəsi ilə namaz qılan insanı namazdan yayındırmağa çalışır. Namazı onun qəlbindən çıxarmaq ona vədlər verir, ümidlərə daldırır, sanki atlı və ya piyadası ilə birlikdə namaz qılan insana hücum edir. Şeytan daha çox namaz qılan insanı öz namazında tənbəlliyə sövq etməyə çalışır. Güman edir ki, bəlkə namaz qılan insan bu yolla bir gün namazını tərk edər. Əgər şeytanın bu əməli də baş tutmayıb namaz qılan insan aldanmasa, o zaman Allahın düşməni ikinci bir yola əl atır. Bu dəfə o, namaz qılan insana yaxınlaşaraq onun fikrini və diqqətini namazdan yayındırıb ona vəsvəsə verməyə çalışır. Bəzi şeyləri ona xatırladır. Hətta çoxdan unutduğu bir çox hadisələri namaz qılarkən ona xatırladır. Beləliklə, şeytan onun qəlbini namazdan, özünü də Allahdan uzaqlaşdırmağa çalışır. Bundan sonra həmin insan görünüşdə namaz qılsa da əslində qəlbən namaz qılmır. Bir insan qəlbən namaza diqqət yetirmədiyi zaman da Allahın lütfündən, şəfqətindən, yaxınlığından və rəhmətindən məhrum olur. Nəticədə isə səhv və günahları ilə necə namaza başladısa, elə həmin səhv və günahlarla da namazı bitirər. Çünki namaz yalnız onu lazımınca yerinə yetirənləri günahlardan qoruyur». Şeytanın vəsvəsəsinin çarəsi Şeytanın hiyləsinin qarşısını ala bilmək və vəsvəsələrini dəf etmək üçün Rəsulullah salləllahu əleyhi və səlləm aşağıdakı yolları öyrətmişdir. Osman İbn Əbil-As radıyallahu anh belə nəql edir: «Mən Peyğəmbər salləllahu əleyhi va səlləmə: «Ey Rəsulullah! Şeytan mənə qıldığım namazda mane olub Quranı unutdurur, bunun çarəsi nədir» deyə sual verdiyim zaman Peyğəmbər salləllahu əleyhi va səlləm belə cavab verdi: «Belə şeytana «Xinzəb» deyilir. Bu şeytan sənə yaxınlaşdığı zaman onun hiyləsindən və vəsvəsəsindən xilas olmaq üçün üç dəfə sol tərəfinə tüpür və Allaha sığın». İbn Əbil-As: «Mən bunu etdiyim zaman Allah məni şeytanın hiyləsindən qorudu» dedi. Şeytanın hiylə və vəsvəsələrindən xilas olmaq üçün Rəsulullah salləllahu əleyhi və səlləmin öyrətdiyi ikinci yol aşağıdakılardır: «Sizlərdən hər hansı biriniz namaz qılmaq üçün ayağa qalxdığı zaman şeytan ona yaxınlaşır. Və şeytan namaz qılan insanı azdırıb yoldan çıxarmağa çalışır, həmin insan da nə qədər qıldığını unudur. Əgər sizlərdən biri bu hala qarşılaşsa, oturan vəziyyətdə iki səcdə etsin». Rəsulullah salləllahu əleyhi və səlləm yenə də şeytanın başqa bir hiyləsini belə bildirir «Sizlərdən biri namaz qılarkən arxasından (yel çıxma kimi) bir hissə qapılarsa, səs eşidənə və qoxu hiss edənə qədər dəstəmazının pozulmadığına əmin olsun». Aşağıdakı hədisdə şeytan vəsvəsəsinin nəticələrini görmək olar. Abdullah ibn Abbas radıyallahu anh nəql edir: «Peyğəmbər salləllahu əleyhi və səlləmə «Əslində dəstəmazı pozulmadığı halda bir insanın dəstəmazının pozulduğunu zənn etməsinin dini hökmü nədir» deyə soruşduğum zaman Peyğəmbər salləllahu əleyhi və səlləm belə cavab verdi: «Sizlərdən biri namaz qıldığı zaman şeytan ona yaxınlaşır və onun məqadini (yəni şeytan insanı aldadaraq onda yel çıxması kimi şübhə yaradır) açır. Buna görə də həmin insan dəstəmazının pozulduğunu güman edir. Halbuki onun dəstəmazı pozulmamışdır. Sizlərdən biriniz bu halla qarşılaşdığı zaman qulağınıza səs gəlməyincə və burnunuzla qoxu hiss etməyincə dəstəmazınız pozulmur. Belə olduğu halda namazı tərk etməyin».
|