Qurani Kərimin ifadə etdiyi üslub, ifadə və təsvir imkanlarını dərk etmək üçün Quran Elmlərində müəyyən dərəcədə ixtisaslaşmaq lazımdır. Çox vaxt təfsir və tərcümələrdə mətnə bağlılığın, orijinallığın qorunub saxlanılmamasında əsl səbəb Quran Elmlərində müəyyən dərəcəyə çatmadan ondan məna, hökm çıxarılmasıdır. Qurani Kərimin bu geniş imkanlarını əldə etmək üçün onun dillə olan əlaqəsini, ərəb dili üzərində təsiri və eyni zamanda ondan təsirlənməsi yaddan çıxarılmamalıdır. Dinimizin, düşüncələrimizin özündə kəlam var, hətta bir izaha görə varlığın təməlində də kəlam var.

Həzrəti Peyğəmbərin orucu bədənin nəzarət altına alınıb ruhun azadlığını artırmağı təmin etmək üçün idi. Bu şəkildə ağıl, idrak, təsəvvür daha da aktivləşirdi. Çünki orucun məqsədi düşünən ağlı formalaşdırmaq idi. Beləliklə də insan vəhyə, vəhyin mesajına hazır olacaqdı. Vəhyi sözlərin sultanı olaraq qarşılayacaq və taxta oturdacaqdı. Yəni qəlbin taxtında vəhy oturacaq, əmrləri o verəcəkdi. Əl-ayaq, dil-dodaq, göz-qulaq kimi bədən ölkəsinin əyalətləri də bu əmrlərə itaət edəcək, bu əmrləri icra edəcəkdilər. Beləcə insanın Allaha təslimiyyəti tamamlanacaqdı.

Qurani Kərimin ifadə etdiyi üslub, ifadə və təsvir imkanlarını dərk etmək üçün Quran Elmlərində müəyyən dərəcədə ixtisaslaşmaq lazımdır. Çox vaxt təfsir və tərcümələrdə mətnə bağlılığın, orijinallığın qorunub saxlanılmamasında əsl səbəb Quran Elmlərində müəyyən dərəcəyə çatmadan ondan məna, hökm çıxarılmasıdır. Qurani Kərimin bu geniş imkanlarını əldə etmək üçün onun dillə olan əlaqəsini, ərəb dili üzərində təsiri və eyni zamanda ondan təsirlənməsi yaddan çıxarılmamalıdır. Dinimizin, düşüncələrimizin özündə kəlam var, hətta bir izaha görə varlığın təməlində də kəlam var.

Həzrəti Peyğəmbərin orucu bədənin nəzarət altına alınıb ruhun azadlığını artırmağı təmin etmək üçün idi. Bu şəkildə ağıl, idrak, təsəvvür daha da aktivləşirdi. Çünki orucun məqsədi düşünən ağlı formalaşdırmaq idi. Beləliklə də insan vəhyə, vəhyin mesajına hazır olacaqdı. Vəhyi sözlərin sultanı olaraq qarşılayacaq və taxta oturdacaqdı. Yəni qəlbin taxtında vəhy oturacaq, əmrləri o verəcəkdi. Əl-ayaq, dil-dodaq, göz-qulaq kimi bədən ölkəsinin əyalətləri də bu əmrlərə itaət edəcək, bu əmrləri icra edəcəkdilər. Beləcə insanın Allaha təslimiyyəti tamamlanacaqdı.

Allah Təala, qullarından endirdiyi ayələri tərtil ilə, yəni yavaş yavaş, başa düşərək, təfəkkür edərək oxumalarını istəyir. Deməli tərtil ilə oxumaq Allahın ən üstün tutduğu, ali bir oxuma tərzidir. Ona görə Qur`an ancaq ürəklə, ağılla, idrakla oxunduğu zaman bəşər övladına bir fayda verə bilər. Yəni Qur’anın evdə bir yerdə qalması və ya mənasını başa düşmədən sadəcə üzündən oxunması insana çox da fayda verməz. Ona görə Allah Rəsulu, Furkan surəsində vəhy edildiyi kimi ümmətinin bu problemini dilə gətirərək onları Allaha şikayət edir.

İman və şirk Quranın ən çox diqqət çəkdiyi iki kəlmədir. Quran, imanımıza şirk qatmamağı əmr edir və şirkin nə demək olduğuna dair bir çox məlumata yer verir, bizə onun incəliklərini anladır. Çünki Quranın göndəriliş məqsədi mömin insan yetişdirməkdir. Buna görə də Qurani Kərim, möminə ziyan verən hər şeydən onu çəkindirir.
Nədir İman?

Düşünün, qarşınızda bir bələdçi var, amma nə dediyini başa düşmürsünüz. Sizə necə rəhbərlik edəcəkdir? Bir resept var əlinizdə, fəqət nə yazıldığını başa düşmürsünüz. Bəs o zaman biz bu reseptdən necə istifadə edəcəyik? Necə şəfa tapacağıq? Bir plan var əlinizdə, amma heç bir şey anlamırsınız ondan. Anlamadığınız üçün bu plana çox mübarək deyirsiniz. ən məqəddəs, ən uca, ən mükəmməl deyirsiniz. Onu divara asırsınız. Onu əzbərləyirsiniz. Onu dəfələrcə təkrar edirsiniz. O plan sizin zəfər əldə etmənizə səbəb olmaz. Lap dünyanın ən mükəmməl planı olsa belə.

Bir ibadəti icra etməyə «zaman tapa bilmədim» bəhanəsini irəli sürənlər ilk əvvəl zamanı israf edib etmədiklərinə baxsınlar. İsraf edilən hər şey kimi zaman da israf edilirsə bərəkəti qaldırılar. Zamanınızın bərəkət qaldırılıbsa, bir saatlıq işi bir gündə edər, adınızı da çalışqan qoyarsınız. Əslində ziyandasınız amma fərqində deyilsiniz. Daha doğrusu zamanınızın bərəkəti alınıb. Bilirsiniz ki, hər nemət «şükür edildiyində artırılar». Allaha aid edilən adıdır: «Qabid: daraldan» və «Basit: genişlədən». Zamanınızı da daraldar və genişlədər.

Əbu Hənifə təmkinli və kamil bir insan idi. Çox təfəkkür edər, az danışardı. Allahın qanunlarını pozmamağa cəhd edər, dünya əhlindən uzaq, faydasız və boş sözlərdən xoşlanmayan, suallara az və dəqiq cavab verən ağıllı bir müctəhid idi. Fiqhi sistemli hala gətirib bütün dünyəvi məsələlərin lehinə və əleyhinə olan mövzuları meydana çıxararaq sağlam bir əqidənin tezisini düzəltmişdir.

Qaranlıq bir gecə idi; soyuq və dondurucu bir qış gecəsi. Ayaz insanın iliklərinə işləyirdi. Xəlifə Hz. Öməri görüb onunla bir az danışmaq üçün evdən çıxdım. Hər tərəf kimsəsiz və səssiz, bütün şəhər dərin yuxuda idi. Yolun yarısına çatmışdım ki, gözümə bir qaraltı göründü. Bir az daha yaxınlaşdıqca onun bir insan olduğunu gördüm. Qarşımdakı da verdiyim salamı almaq üzrə başını qaldırıb üzünü mənə tərəf çevirdi, heyrətdən çaşıb qaldım.