Dini yalanlamaq hesabdan qaçmaq təşəbbüsüdür. Bizə görə bu “inkarçı insandır” çünki din kəlməsinin “hesab və qarşılıq” mənası da var. Bu halda sözü gedən yalanlama axirətdəki hesab ehtimalıdır. Çünki bir sonrakı ayədə Allahın hökm verməsi sadəcə dünya ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda axirəti də ehtiva edir. Ən gözəl biçimdə yaradılmasına rəğmən əgər insan Allahı inkar edib, Onun göndərdiyi dini və ya axirətdəki hesabı yalanlayırsa bu dəfə axirətdə Allahın hökm verən sifəti ilə baş-başa qalacağı ona xatırladılır.

Məzar bir tarixdir. Məzar bir kitabdır. Məzar bir ibrət lövhəsidir. İnsanın qəlbinin gözüylə baxa bilməsi kifayətdir ki, qəbirləri ruhuyla İdrak edə bilsin. Məzar tərbiyə ocağıdır. Məzar haqq-hesab məkanıdır. Məzarlar vəhyə görə və axirət hesabı ilə məqsədəuyğun qərarların alına biləcəyi, incə duyğuların Quran və sünnə ilə qiymətləndiriləcəyi əsl yerlərdir. Məzarlar mənasını və həyat qayəsini itirən şəhərlərin və insanların yanında, ən diri, ən canlı, ən mənalı şəhərlərdir.

Dini yalanlamaq hesabdan qaçmaq təşəbbüsüdür. Bizə görə bu “inkarçı insandır” çünki din kəlməsinin “hesab və qarşılıq” mənası da var. Bu halda sözü gedən yalanlama axirətdəki hesab ehtimalıdır. Çünki bir sonrakı ayədə Allahın hökm verməsi sadəcə dünya ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda axirəti də ehtiva edir. Ən gözəl biçimdə yaradılmasına rəğmən əgər insan Allahı inkar edib, Onun göndərdiyi dini və ya axirətdəki hesabı yalanlayırsa bu dəfə axirətdə Allahın hökm verən sifəti ilə baş-başa qalacağı ona xatırladılır.

Məzar bir tarixdir. Məzar bir kitabdır. Məzar bir ibrət lövhəsidir. İnsanın qəlbinin gözüylə baxa bilməsi kifayətdir ki, qəbirləri ruhuyla İdrak edə bilsin. Məzar tərbiyə ocağıdır. Məzar haqq-hesab məkanıdır. Məzarlar vəhyə görə və axirət hesabı ilə məqsədəuyğun qərarların alına biləcəyi, incə duyğuların Quran və sünnə ilə qiymətləndiriləcəyi əsl yerlərdir. Məzarlar mənasını və həyat qayəsini itirən şəhərlərin və insanların yanında, ən diri, ən canlı, ən mənalı şəhərlərdir.

"Əgər getdiyiniz mühit və getdiyiniz cəmiyyət İslami deyilsə o mühitə və o cəmiyyətə uymayın. Getdiyiniz mühiti və daxil olduğunuz cəmiyyəti şəxsi inanclarınıza uydurun. Getdiyiniz yerə inancınızı da özünüzlə bərabər aparın. Şəxsi dəyərlərinizə uyğun bir çevrə yaratmasanız, başqaları sizin adınıza, sizin dəyərlərinizlə daban-dabana zidd bir çevrə yaradacaqlar.

Həzrəti Peyğəmbərin orucu bədənin nəzarət altına alınıb ruhun azadlığını artırmağı təmin etmək üçün idi. Bu şəkildə ağıl, idrak, təsəvvür daha da aktivləşirdi. Çünki orucun məqsədi düşünən ağlı formalaşdırmaq idi. Beləliklə də insan vəhyə, vəhyin mesajına hazır olacaqdı. Vəhyi sözlərin sultanı olaraq qarşılayacaq və taxta oturdacaqdı. Yəni qəlbin taxtında vəhy oturacaq, əmrləri o verəcəkdi. Əl-ayaq, dil-dodaq, göz-qulaq kimi bədən ölkəsinin əyalətləri də bu əmrlərə itaət edəcək, bu əmrləri icra edəcəkdilər. Beləcə insanın Allaha təslimiyyəti tamamlanacaqdı.

Rəcəb və Şaban ayları, rəhmət ayı olan Ramazanı qarşılayan aylar olub Ramazan ayının müjdəçisidir. Dinimizdə ayrı bir dəyəri olan üç ayların müsəlmanlarda insani xüsusiyyətlərin kamilləşməsi və iradənin nəzarət altına alınması barəsindəki rolu danılmazdır. Çünki Rəcəb və Şaban aylarının bolluğundan və bu aylarda olan Mirac gecəsinin rəhmətindən istifadə edən bir müsəlman Ramazan ayında özünü hər cür pislikdən uzaq tutar və insani xüsusiyyətlərinin artmasına cəhd göstərər. Nəhayət Qədr gecəsindəki ibadət və tövbəsi ilə mənəvi həzzə çatar.

Yerlərin, göylərin və ikisi arasındakıların Rəbbi, onları yaradan və idarə edən, kainatdakı nizamın tək sahibidir. Dünya və axirətdə hökmran olan, heç bir işi təsadüfə buraxmayan, qaranlıqlardan nura çıxaran, Peyğəmbərlər və vəhylər göndərən, diləyəni hidayətə çatdıran, diləyəni dəlalətə salan yeganə ilahdır. Canlı və cansız bütün varlıqları yaradan, onlar içərisində də insanları məxluqatın ən şərəflisi olaraq yaradandır. Yaratmaqla qalmayıb yaşadan, öldürən, dirildən, hesaba çəkəndir...

Hz. Ömərin xilafətə gəlişi Hz. Əbu Bəkirinkindən fərqli olmuşdur. Belə ki, Əbu Bəkirin xilafətə gəlişi bir seçim üzrə olmuşdur. Daha öncəki bölümlərdə də qeyd etdiyimiz kimi xilafətə namizəd olan bir neçə nəfər var idi; lakin nəticədə Əbu Bəkir seçilmişdi. Hz. Ömərin xilafətində isə seçim olmamış, o, bu vəzifəyə təyin edilmişdi.

Gələn heç nə yoxdur. Dünyaya gəlməyimiz belə ana bətnindən gedişimizlə başlayır. Hətta alimlər subut ediblər ki, hər gün neçə hüceyrəmiz gedir – bitir, tükənir, ölür. Və gedən heç bir şey izsiz deyil. Gedirsə, deməli haradasa yığılır, harasa çatır, haradasa dayanır, harasa gəlir və təkrar yola davam edir.