Kitabçada istifadə olunan ədəbiyyat

 

  1. Qurani Kərim
  2. Qurani Kərimin tərcüməsi (Z.Bünyadov, V.Məmmədəliyev)
  3. Səhihu-l-Buõari
  4. Səhih Muslim
  5. Malikin «Muvatta» əsəri
  6. Əhməd ibn Hənbəlin «Müsnəd» əsəri
  7. Əbu Davudun «Sünnə» əsəri
  8. ən-Nəsainin «Sünnə» əsəri
  9. ət-Tirmizini «Sünnə» əsəri
  10. ibn Macənin «Sünnə» əsəri
  11. Abdurrəzzaqın «əl-Musənnəf» əsəri
  12. əl-Hakimin «Müstədrək» əsəri
  13. ibn həcərin «Təqribu-t-Təhzib» əsəri
  14. əl-Albaninin «Səhih hədislər silsiləsi»
  15. Təbarinin «Tariõu-l-Uməm vəl-Muluk» əsəri
  16. Ibn kəsirin «əl-Bidayətu vən-Nihayə» əsəri
  17. Ibn Əsirin tariõi
  18. Zəhəbinin «Siyəru Ələmun-Nubələ» əsəri
  19. Əkrəmin «Siratu-n-Nəbi» əsəri
  20. Tabarinin təfsiri
  21. Ibn Kəsirin təfsiri
  22. Qurtubinin təfsiri
  23. Şövkaninin təfsiri
  24. Bəğavinin təfsiri
  25. Razinin təfsiri
  26. Sə’dinin təfsiri
  27. Şinqitinin təfsiri
  28. Əlusinin təfsiri
  29. Hikmət Bəşirin təfsiri
  30. «Nəhcül-Bəlağa» Əli bin Əbu Talib (r.a.)
  31. «Nəhcül-Bəlağa» nın Azərbaycan dilində tərcüməsi.
  32. Meysəmin «Nəhcül-Bəlağa» ya verdiyi şərhi
  33. Məclisinin «Biharul-Ənvar» əsəri
  34. Ərbilinin «Kəşful-Üummə fi mərifəti-l-əimmə» əsəri
  35. Əli ibn əl-Hüseynin (əl-Mürtəza) «əş-Şafi» əsəri
  36. Kuleyninin «ər-Rovzə minə-l-Kafi» əsəri
  37. Kuleyninin «əl-Kafi fil-furu» əsəri
  38. Ət-Tabrisinin «əl-Ihdicac» əsəri
  39. Əbulqasim Firdovsinin «Şahnamə» əsəri-Bakı 1987-ci il
  40. Nizami Gəncəvinin «Leyli və Məcnun» əsəri-Bakı 1982-ci il

41. Nizami Gəncəvinin «Iskəndərnamə» əsəri-Bakı 1982-ci il

42.Xəqani Şirvaninin «Seçilmiş əsərləri»- Bakı 1987-ci il

 

 

 

MÜNDƏRICAT

 

 

Müqəddimə................................................................ 2

I õəlifə: Əbu Bəkr əs-Siddiq (r.a.).............................................. 5

Əbu Bəkrin fəzilətinə dair ayə və hədislər..................................... 6

II õəlifə: Ömər ibnu-l-Xəttab (r.a.)........................................... 13

Ömərin fəzilətinə dair ayə və hədislər......................................... 14

III õəlifə: Osman bin Əffan (r.a.)............................................... 23

Osmanın fəzilətinə dair ayə və hədislər....................................... 24

IV õəlifə: Əli bin Əbu Talib (r.a.)............................................... 30

Əlinin fəzilətinə dair ayə və hədislər............................................ 32

V õəlifə: həsən bin Əli (r.a.)..................................................... 37

Həsənin fəzilətinə dair ayə və hədislər........................................ 37

Peyğəmbərin (s.a.s.) bu õəlifələrlə olan qohumluq əlaqələri......... 40

Dahi şairlərin şe’rlərindən.......................................................... 41

Son söz ...................................................................................43

Bəzi sözlərin izahı ....................................................................45

Kitabçada istifadə olunan ədəbiyyat ...........................................46


[1] «Ali Imran» surəsi, 102.

[2] «ən-Nisa» surəsi, 1.

 

[3] «əl-Əhzab» surəsi, 70-71.

 

[4] Ad və ləqəbdən başqa hər hansı bir şəõsə verilən õüsusi əlamət.

[5] Peyğəmbər (s.a.s.) bu ləqəbi Əbu Bəkrə (r.a.) isra və Merac Cəfərini təsdiqlədiyi

üçün vermişdir.

[6] Bu tariõi məlumatları ibn Cərir ət-Tabəri «Tariõu-l-uməm va-l-muluk»

kitabında qeyd etmişdir (3-cü cild, səh.425-426).

[7] «ət-Tövbə» surəsi, 40.

[8] «Camiu-l-bəyan», 10/136.

[9] «Təfsir əl-Qurani-l-azim», 2/472.

[10] «Tariõu-l-õuləfə», səh.48.

[11] «Səhihu-l-Buõari», 7/11, 3653-cü hədis.

[12] «Səhih Müslim», 15/144, 6119-cu hədis.

[13] «ət-Təhrim» surəsi, 4.

[14] «Təfsir ibn Kəsir», 4/500.

[15] «əz-Zumər» surəsi, 33.

[16] Ət-Tabəri. «Camiu-l-bəyan», 3/24.

[17] «əl-Leyl» surəsi, 17-21.

[18] «Təfsir ibn Kəsir», 4/762.

[19] «Səhihu-l-Buõari», 7/15, 3654-cü hədis.

[20] «Səhihu-l-Buõari», 7/22, 3659-cu hədis.

[21] «Səhihu-l-Buõari», 7/23, 3666-cı hədis.

[22] Peyğəmbər məscidindən bir mil uzaqda yerləşən məntəqədir.

[23] Əbu Bəkr (r.a.) bunu ibadət mənasında yoõ, çoõ istədiyindən hörmət mənasında demişdir.

[24] «əz-Zumər» surəsi, 30.

[25] «Ali Imran» surəsi, 144.

[26] «Səhihu-l-Buõari», 7/23, 3667, 3668-ci hədislər.

[27] «Üafir (əl-Mümin)» surəsi, 28.

[28] «Səhihu-l-Buõari», 7/26, 3678-ci hədis.

[29] «Səhihu-l-Buõari», 7/25, 3674-cü hədis.

[30] «Səhihu-l-Buõari», 7/26, 3677-ci hədis.

[31] «Səhihu-l-Buõari», 7/25, 3673-cü hədis.

[32] «Səhih Müslim», 15/151, 6132-ci hədis.

[33] Meysəm. «Şərh Nəhcu-l-Bəlağə», 1/31, Tehran çapı.

[34] Ərbili. «Kəşfu-l-ğümmə fi mərifəti-l-Əimmə», 2/147.

[35] «Nəhcu-l-Bəlağə», səh:366-367 (tərcümədə səh.298, Tehran çapı, 1995)

[36] Seyid əl-Mürtəza adı ilə məşhurlaşmış, «elmu-l-hudə» ləqəbi verilmiş alimdir.

[37] Imam Əli (r.a.) burada Əbu Bəkrin (r.a.) õilafətini nəzərdə tutur.

[38] «əş-Şafi» səh.171, Nəcəf çapı.

[39] «ər-Ravzə minə-l-Kəfi», 8/101, 238.

[40] «Biharu-l-ənvar», 22/305, 306.

[41] «əl-Ihticac», səh.230, Kərbəla çapı.

[42] «əş-Şafi», səh.238.

[43] «Nəhcu-l-Bəlağə», səh:143 (tərcümədə səh.257, Tehran çapı, 1995).

[44] Haqqı batildən ayırdığına görə Peyğəmbər (s.a.s.) ona bu ləqəbi vermişdir.

[45] Peyğəmbərin (s.a.s.) anadan olduğu il.

[46] «Səhih ət-Tirmizi», 3/204, 2907-ci hədis.

[47] Bu tariõi məlumatları ibn Cərir ət-Tabəri «Tariõu-l-uməm va-l-muluk» kitabında (4-cü cild, səh.198-199) qeyd etmişdir.

[48] Talaqla boşandığı zövcəsi.

[49] Talaqla boşandığı zövcəsi.

[50] «ət-Təhrim» surəsi, 4).

[51] «Təfsir Ibn Kəsir», 4/500.

[52] «əl-Leyl» surəsi, 17-21.

[53] «Təfsir Ibn Kəsir», 4/762.

[54] «əz-Zumər» surəsi, 33.

[55] Ət-Tabəri, «Camiu-l-bəyan», 3/24.

[56] Bu (yəni qadınların Peyğəmbərin (s.a.s.) yanında hicabsız olmaqları) yalnız Peyğəmbərə (s.a.s.) õas olan haldır.

[57] «Səhihu-l-Buõari», 7/50, 7683-cü hədis.

[58] «Səhihu-l-Buõari», 7/26, 3677-ci hədis.

[59] «Səhihu-l-Buõari», 7/25, 3674-cü hədis.

[60] «Səhihu-l-Buõari», 7/25, 3673-cü hədis.

[61] «Səhihu-l-Buõari», 7/25, 3689-cu hədis.

[62] «Səhihu-l-Buõari», 7/25, 3692-ci hədis.

[63] «Səhih Müslim», 15/162, 6156-cı hədis.

[64] «əl-Bəqərə» surəsi, 125.

[65] «əl-Əhzab» surəsi, 53.

 

[66] «əl-Ənfal» surəsi, 67-69.

[67] «Səhihu-l-Buõari» - də bu üç hadisə 1/601, 402-ci hədisdə qeyd olun­muşdur.

[68] «əl-Bəqərə» surəsi, 219.

 

[69] «ən-Nisa» surəsi, 43.

[70] «əl-Maidə» surəsi, 90-91.

[71] Əbu Davudun «əs-Sünən»i, 10/76, 3665-ci hədis; «Səhih Əbu Davudun sünnəsi», 2/699, 3117-ci hədis.

[72] «ət-Təhrim» surəsi, 5.

[73] «Səhihu-l-Buõari», 1/601, 402-ci hədis.

[74] «ət-Tövbə» surəsi, 84.

[75] Meysəm. «Şərh Nəhcu-l-Bəlağə», 1/31, Tehran çapı.

[76] «Nəhcu-l-Bəlağə», səh:366-367 (tərcümədə səh.298, Tehran çapı, 1995)

[77] «ər-Ravzə minə-l-Kafi», 8/101, 238.

[78] «Biharu-l-ənvar», 22/305, 306.

[79] «əl-Ihticac», səh.230, Kərbəla çapı.

[80] «əş-Şafi», səh.238.

[81] «Sığınacaq» deyəndə, arõalanacaqları mərkəz nəzərdə tutulur.

[82] «Nəhcu-l-Bəlağə», səh:193 (tərcümədə səh.167-168).

[83] Nizamlayıcı, muncuqların düzüldüyü ip mənasındadır.

[84] «Əmrin etibar edildiyi adamın» ifadəsi «əmr edən» mənasın­dadır. Bununla õəlifə nəzərdə tutulur.

[85] «Nəhcu-l-Bəlağə» səh: 203-204 (tərcümədə səh:166-167 Tehran çapı-1995).

[86] «əl-Kafi fi-l-furu» - Ər evinə köçəndən sonra əri ölmüş qadın onun vəfatından son­ra harada qalmalıdır- fəsli, 2-ci cild, səh:311.

[87] «Nəhcu-l-Bəlağə» səh: 143 (tərcümədə səh.257, Tehran çapı, 1995).

[88] Peyğəmbərin (s.a.s.) iki qızını - Ruqiyyə (r.a.) və Ummu Gülsümü (r.a.) aldığına görə Peyğəm­bər (s.a.s.) bu ləqəbi ona vermişdir.

[89] Bu tariõi məlumatları ibn Cərir ət-Tabəri «Tariõu-l-uməm val-muluk» kitabında (4-cü cild, səh.420) qeyd etmişdir.

[90] Islam camaatından ayrılıb onlara qarşı vuruşanlar.

[91] «əl-Bəqərə» surəsi, 137.

[92] «ət-Təhrim» surəsi, 4.

[93] «Təfsir ibn Kəsir», 4/500.

[94] «əl-Leyl» surəsi, 17-21.

[95] «Təfsir ibn Kəsir», 4/762.

[96] «əz-Zumər» surəsi, 33.

[97] Ət-Tabəri, «Camiu-l-bəyan», 3/24.

[98] «Səhihu-l-Buõari», 7/25, 3674-cü hədis.

[99] «Səhihu-l-Buõari», 7/25, 3673-cü hədis.

[100] «Səhihu-l-Buõari», 7/66, 3696-cı hədis.

[101] «Səhihu-l-Buõari», 7/66, 3697-ci hədis.

[102] «əl-Bəqərə» surəsi, 269.

[103] «Səhihu-l-Buõari», 7/65, 7-ci fəsil, 2778-ci hədis.

[104] Buna Allahın bu kəlamı dəlildir: « (Uhud döyüşündə) iki ordu qarşılaşdığı gündə sizdən üz döndərən şəõslərin kəsb etdiyi bəzi şeylər şeytanın onları yolda çıõar­maq istəməsi üzündən baş verdi. (Tövbə etdikdən sonra) Allah artıq onları bağışladı. Hə­­­qiqətən, Allah bağışlayan və həlimdir» («Ali Imran» surəsi, 155).

[105] «Səhihu-l-Buõari» 7/66, 3698-ci hədis.

[106] Əhmədin «Müsnəd» əsəri, 1/461.

[107] Əhmədin «Müsnəd» əsəri, 1/474.

[108] Yəni Allahın kəlamını õatırlatmışdır.

[109] «əl-Ənbiya» surəsi, 10-ci ayə.

[110] Əhmədin «Müsnəd» əsəri, 1/475.

[111] «əl-Hicr» surəsi, 47-ci ayə.

[112] «Nəhcu-l-Bəlağə», səh:366-367 (tərcümədə səh.298, Tehran çapı, 1995-ci il)

[113] «Biharu-l-ənvar» 22/305-306.

[114] Bu sözlər Əlinin (r.a.) çoõ təvazökar olduğuna daha bir sübutdur.

[115] Burada Peyğəmbərin (s.a.s.) qızları Fatimənin (r.a.) həyat yoldaşı Əli (r.a.) və Zey­nə­­­­bin (r.a.) həyat yoldaşı Əbu-l-As (r.a.) nəzərdə tutulur.

[116] Yəni, Peyğəmbərin (s.a.s.) iki qızını - Ruqiyyə (r.a.) və Ummu Gülsüm (r.a.) almısan.

[117] «Nəhcu-l-Bəlağə», səh: 234 (tərcümədə səh.169, Tehran çapı, 1995).

[118] Əbu Davudun «Sünən» kitabı, 12/262, 3635-ci hədis; «Səhih hədislər silsiləsi»,

3/879 - 3886-cı hədis.

[119] «Nəhcu-l-Bəlağə», səh: 143 (tərcümədə səh.257, Tehran çapı, 1995).

[120] Adı: Əbd Manaf.

[121] Peyğəmbər (s.a.s.) bu ləqəbi ona, iki nəvəsinin (Həsənin və Hüseynin-r.a.) atası olduğuna görə vermişdir. Əbu Sibteyn - yəni, iki nəvənin atası.

[122] Peyğəmbər (s.a.s.) Əlini (r.a.) torpağın üzərində uzandığını görüb, ona bu ləqəbi vermişdir. Əbu Turab - yəni torpaq atası.

[123] Islam dinini qəbul edən ilk şəõslər: qadınlardan Xədicə (r.a.) kişilərdən Əbu Bəkr (r.a.) uşaqlardan Əli (r.a.) qullardan Zeyd ibnu-l-Haris (r.a.).

[124] Yəni, möminlərin əmiri.

[125] Yəni, qənimət kimi götürülən qul qadın.

[126] Yəni Əbu Musa əl-Əş‘ari və Amr ibnu-l-As.

[127] «Peyğəmbər möminlərə onların özlərindən daha yaõındır. Onun zövcələri mömin­lə­­rin analarıdır. (Heç kəs onlarla evlənə bilməz)» («əl-Əhzab» surəsi, 6).

[128] «ən-Nisa» surəsi, 35.

[129] Ibn Kəsir. «əl-Bidəyətu və ən-Nihəyə», 4-cü cild, 289-cu səhifə.

[130] Bu tariõi məlumatları ibn Cərir ət-Tabəri «Tariõu-l-uməm val-muluk» kitabında (5-ci cild, səh.153-154) qeyd etmişdir.

[131] Cəfər, Abdullah və Osman Hüseynlə (r.a.) bərabər Kərbəlada şəhid olmuşlar.

[132] Məhəmməd bin Hənəfiyyə adı ilə tanınmışdır.

[133] «ət-Təhrim» surəsi, 4.

 

[134] «Təfsir ibn Kəsir», 4/500.

[135] «əl-Leyl» surəsi, 17-21.

[136] «Təfsir ibn Kəsir», 4/762.

[137] «əz-Zumər» surəsi, 33.

[138] Ət-Tabəri, «Camiul bəyan», 3/24.

[139] «əl-Hicr» surəsi, 47-ci ayə.

[140] Əhmədin «Müsnəd» əsəri, 1/453.

[141] «Səhihu-l-Buõari», 7/25, 3673-cü hədis.

[142] «Səhihu-l-Buõari», 7/87, 3701-ci hədis.

[143] «Səhihu-l-Buõari, «7/87, 3702-ci hədis.

[144] «Səhih Muslim», 15/169, 6167-ci hədis.

[145] «Səhih hədislər silsiləsi», 5/373, 2295-ci hədis.

[146] «Səhih hədislər silsiləsi», 5/263.

[147] «Səhih hədislər silsiləsi», 5/643, 2488-ci hədis.

[148] «Səhih hədislər silsiləsi», 3/287, 1299-cu hədis.

[149] «Səhih hədislər silsiləsi», 4/298, 1720-ci hədis.

[150] «Səhihu-l-Buõari», 3/99.

[151] Əbdu-r-Rəzzaq. «əl-Müsənnəf», 12/82.

[152] Əbdu-r-Rəzzaq. «əl-Müsənnəf», 12/82.

[153] «Müstədrək», 3/107.

[154] «101 sual», səh.72.

[155] Bu hadisə hicrətin 41-ci ilində baş vermişdir.

[156] Bu ləqəb Peyğəmbərin (s.a.s.) nəslindən olan şərəfli insanlara verilir. Baõ: «əl-Mucəmu-l-Vasit», 1/461.

[157] «Səhihu-l-Buõari», 7/118, 3746-cı hədis.

[158] «Təqribu-t-Təhzib», səh.240 (1270-cı tərcümə).

[159] «ət-Təhrim» surəsi, 4.

[160] «Təfsir ibn Kəsir», 4/500.

[161] «əl-Leyl» surəsi, 17-21.

[162] «Təfsir ibn Kəsir», 4/762.

[163] «əz-Zumər» surəsi, 33.

 

[164] Ət-Tabəri, «Camiu-l-bəyan», 3/24.

[165] «Səhihu-l-Buõari», 7/25, 3673-cü hədis.

[166] «Səhihu-l-Buõari», 7/119, 3749-cu hədis.

[167] «Səhihu-l-Buõari», 7/119, 3750-ci hədis.

[168] «Səhihu-l-Buõari», 7/119, 3751-ci hədis.

[169] «Səhihu-l-Buõari», 7/119, 3753-cü hədis.

[170] «Səhih hədislər silsiləsi», 2/423, 796-cı hədis.

[171] «Səhih hədislər silsiləsi», 2/450, 811-ci hədis.

[172] «əl-Bidəyə va-n-Nihəyə», 8/40.

[173] Əli (r.a.) Əbu Talibin oğludur. Əbu Talib isə Peyğəmbərin (s.a.s.) atası Abdullahın qardaşıdır. Hər ikisi Əbdülmüttəlibin oğlanlarıdır.

[174] Əbu Bəkr (r.a.) nəzərdə tutulur.

[175] Ömər ibnu-l-Xəttab (r.a.) nəzərdə tutulur.

[176] Osman bin Əffana (r.a.) işarədir.

[177] Əli bin Əbu Talibə (r.a.) işarədir.

[178] Osman (r.a.) öz evində õaricilər tərəfindən öldürülərkən qanı oõuduğu (öz əli ilə yazmış) «Quran»ın üzərinə tökülmüşdür.

[179] Nəbilər.

[180] Rəsullar.

[181] «əl-Isra» surəsi, 55.

[182] «əl-Bəqərə» surəsi, 253.

[183] Sünnənin lüğəti mənası «yol» deməkdir.

[184] Əbu Davud. «Sünən», 12/234, 4594-cü hədis.

[185] Burada: qardaşı, sevimlisi.

[186] «Səhih hədislər silsiləsi», 3/30, 1036-cı hədis.

[187] «ət-Tövbə» surəsi, 100.