[Humeyra]

-b-

Dogmaib ve dogulmaib.

Menim dostum mubahise etmei sevir. O, bizim sadelovhluyumuze qeti emindir ve bele hesab edir ki, biz xulyalarla yasairiq, bizim dini hisslerimize-axiret dunyasinin, Jennetin, gozel hurilerin movjudluguna gulur.
O, bele hesab edir ki, bu shirnikdiriji sheyler ve dunyevi nesheler bizimle 1 gunde yoxa cixajaqlar.
Elmler doktoru olan bu shexs Fransadan gelmisdir. Sohbet esnasinda o, iztehza ile mene dedi:

- Siz tesdiq edirsiniz ki, Allah movjuddu ve bunu subut etmek ucun menshe mentiqine esaslanirsiniz. Bu mentiqde bele deyilir: Her bir melumatin oz ixtiracisi, her 1 xilqetin oz yaradijisi ve her janli vujudun oz yaradani vardir. Eger biz 1 parca gorurukse, bu o demekdir ki, onu toxuyan toxuju var. Resmin olmasi gosterir ki, onu ceken ressam var. Eger biz hetta muellifi olmayan heykel ve ya basqa injesenet eseri gorurukse, biz demirik ki, onlar oz-ozluyunde yaranmislar. Zerger bezekleri onu gosterir ki, onlari duzelden zerger var.
Mentiqi qanunauygunluga gore kainat, onu yaradan qadir Allahin movjudluguna en quvvvetli subutdur.

Men:

- Biz bunu qetietle tesdiq edirik ve bu Yaradijia inaniriq.

O:

- Lakin bele sual mentiqlidir: Bes Allahin ozunu kim toredib? Sizinle haqqinda danisdigimiz Allahi kim yaradib? Bu mesele haqqinda sizin fikriniz nejedir ve bu suallara subut kimi hansi delilleri getire bilersen?

...ARDI VAR...

[ATEIST]

HORMETLI HUMEYRA XANIM SIZI DISKUSIYAYA DEWET ETMEK OLAR? WE BIRDE BOYUK INGILIS ALIMI WE FILOSOFU , BERTRAN ASSELIN BIR KITABI WAR ADI NE UCUN MEN DINSIEM , ORAA COX GOZEL MELUMATLAR WAR , COX SAGOLUN

[bidete-qarshi]

[kapitan]

[Humeyra]

-b-

[Humeyra]

-b-

. . .

Men ona bele jawab verdim:

- Senin sualin menasizdir. Sen razilassan ki, Allah Yaradijidir, sonra ise sorussan ki, onu kim yaradib? Sen onu eyni waxtda hem yaradiji, hem de Yaradilan kimi gosterirsen, bu ise ziddietli ve 1 araya sigmazdir. Senin sualinin menasizliginin ikinji bir terefi ondan ibaretdir ki, sen isteirsen Yaradijini onun Ozu yaratdigi qanunlara tabe edesen.
Mentiqin qanunu-bizim qanunumuzdur, insanlarin, zamanin, mekanin qanunudur.
Zamani ve mekani yaradan Allah onlardan yuxarida dayanmalidir, yeni o, zaman ve mekan qanunlarina tabe olmalidir. Onu zaman, mekan ve onlarin qanunlarina bagli tesewur etmek mumkun deil. Sebeb qanunlarini yaradan Allah bu qanunlarin tabeliyinde hesab etmek olmaz.
Senn mulahizen yay uzerinde hereket eden ounjagin mulahizesine benzeir.
Bele ounjaq hesab edir ki, onu yaradan insanlar da onun kimi yay komeile hereket etmelidirler. Eger ona deseler ki, insanlar serbest hereket edir, o, onu ehate eden butun varliqlarin yay uzerinde hereket etmesinin tesewur etdiyinden jawab verer ki, hec 1 seyin serbest hereketi mumkun deyil.
Sen bele ounjaga benzeirsen. Sen Allahin oz-ozluyunde yaradijisiz movjudlugunu, anjaq ona gore tesewur ede bilmirsen ki, seni ehate eden her seyin Yaradijia ehtiaji vardir.
Sen Allahin insanlarin yanina enmei parashua ve ya peygemberle gorusmeye gelmesi ucun avtobusa ehtiaji oldugunu dusunen adamlar kimi dusunursen. Men ise onu bele teriflerden qoruyuram. O, Qadirdir ve Uludur.

...ARDI VAR...

[Humeyra]

-b-

. . .

Dahi alman filosofu Immanuel Kant oz "Temiz zekanin tenqidi" kitabiinda deir ki, eslinde insan zekaso sonsuz daireli butun biliklere yielenmeye qadir deil; heqiqeten agil jism ve hadiseleri qismen derk etmek ucun yaranmisdir. O, Allahin movjudlugunu her sheyi ehate eden bir anlaishi derk etmekde gujsuzdur.Lakin biz Allahin derrakemizle deil, meneviatimizla derk edirik.
Susuzluq suyun movjudlugunu subut etdyi kimi, bizim edalete jan atmagimiz da edaletin movjudluguna 1 delildir. Edalet dunyada Edalet Mehkemesi olduqda mumkundur.
Marksin dahi mutefekkir adlandirdigi, mentiq elminin banisi qedm yunan filosofu Aristotel sebeblerin ardijilligi cox menaliliginda cas-bas qalirdi. O deirdi ki, stulu taxtadan duzeldibler, taxtani agajdan kesibler, agaj toxumdan bitir, toxumu ise onu sepen yaradir ve s. O, etiraf edirdi ki, sonsuz olan bu ardijilliq ilkin menbeye getirib cixarmalidir ki, bu menbeyin de basqa 1 sebebe ehtiaji yoxdur, yeni ele 1 ilkin deisiklie getirib cixarmalidir ki, bu deisikliyin sebebi olmasini ve bu deisikliyin kim terefinden herekete getirilmesine ehtiaji qalmasin, yeni Yaradijia ehtiaji olmayan ilki Yaradijia getirib cixarmalidir ki, bu Yaradijia da biz Allah deirik.

...ARDI VAR...

[Humeyra]

-b-

. . .

Sufi alimi Ibn-Erevi "Yaradijini kim yaradib" sualini inkar ederek demisdir ki, bele sual anjaq zeif agilli adamlarda yarana biler. Her sheyin movjudluguna subut axtarmaq olmaz.
"Ishiqdir" demek, o demek deil ki, gunduzdur. Bu sadelovhluk olardi. Lakin biz desek ki, "gunduzdur" burdan aydin olur ki, "ishiqdir".
Oz kelamindan Allah demisdir:
-Men delili Ozum yaradiram,Menim Ozume ise delil yoxdur.
Bu o demekdir ki, bizim yer kuresinin, gunesin, ayin movjudlugu Allahin movjudluguna delildir. Allah ele bir delildir ki, Ona hec 1 subut lazim del, cunki oz-ozluyunde realliqdir ve o, yer uzunde her seye subutdur.
Kainatin sert ve mohkem nizaminda, tebietin pozulmasi qanunlarinda, dunyanin gozelliyinde, bizi ehate edenlerden hec 1 seyin tekrar olunmamasinda- heatin gozelliklerine,, agajlarin yarpaqlarinda, tovuz qusunun leleklerinde, kepeneklerin qanadlarina, gullerin etrinde, bulbulun negmesinde, shimshek pariltisinda, kuleyin sesinde insanlarin muhakime ve emelerine, ulduzlarin ve kainatin qarsiliqli elaqesinde- kainat adlanana butun bu gozel, dahiane simfoniada Allahin movjudlugu gorunur. Eger biz desek ki, butun atilan elifbanin herf ve seslerinin birleserek, Vilyam Shekspirin sonatasi yarada bilejeini tesdiq eden adama benzeyerik.


...ARDI VAR...

[Humeyra]

-b-

. . .

Quran bizi bele mubahiselerden qisa, aydin ve inandiriji ayelerle qoruyur:
". Allah (heç kəsə, heç nəyə) möhtac deyildir! (Hamı Ona möhtacdır; O, əzəlidir, əbədidir!)
O, nə doğmuş, nə də doğulmuşdur! (Allah Özünə heç bir övlad götürməmişdir!)
Onun heç bir tayı-bərabəri (bənzəri) də yoxdur!"
(Quran, Ixlas, 2-4)

Bundan sonra dostum gulumseyerek sorusdu:

- Nie siz tesdiq edirsiniz ki, Allah birdir? Niye allahlar cox ola bilmes? Bele olduqda onlar arasinda vezifeleri bolusdurmek olardi-biri insanlarin allahi, o birisi heyvanlarin allahi, ucunjusu gunesin allahi ve s.?

Dostumu Quranin ayeleri qane etmir, elm aleminden subutlar lazimdir deye bele jawab verdim:

- Yaradiji, yeni Allah, Tekdir. Ona gore ki, butun dunya euni materialdan yaranib ve bir plana gore qurulub. Mendeleyev jedvelinde yerlesen 92 kimyevi elementler hamisi "assimiyasia" usulu ile ve atom enerjisi istifade etmekle hidrogen alinib. Goyde parlayan ulduzlar, kainatdan isiq sacan gunes de hemin hidrogendendir. Eleje de butun heyat karbohidrogenlerin kimyevi birlesmelerinden yaranmisdir, cunki butun heyvan ve bitki novleri yaranarken, komure cevrlir.
Qurbaganin, dovsanin, goyercinin, timsahin, zurafenin, balinanin, devenin anatomiasi subut edir ki, butun janlilar vahid anotomik plan qabilieti verilmisdir, onlarin arterialari, venalari, urek kameralari, sumukler, ezeleleri ve s. vahid plan uzre qurulmusdur. Bir janlinin terkibine gore azajiq desiklikler nezere alinmasa qurbaganin dirseinin tekraridir. Zurafenin uzun bogazinda kirpinin qisa bogazindaki qeder 7 feqere sumuyu gorerik. Butun heyvanlarin sinir sistemi bas-beyin onurga beyninden ve xirda eseb shaxelerinden ibaret olur. Jinsiet sistemi qadin toxum hujeyresinden, usaqliqdan, kisi toxumajiqlarindan, sidik sistemi ise boyrekden sidik kanallarindan ibaretdir.
Bitki aleminin, heyvanatin ve mikroorqanizmlerin hedsiz coxnovluluyune baxmayarq, onlarin hamisinin qurulusunda benzerlik musahide edilir. Bu benzerlik ondan ibaretdir ki, qurulusunda benzerlik musahide edilir. Bu benzerlik ondan ibaretdir ki, butun orqanizmlerin qurulus ve inkisaf esasini eyni boloji vahidlik-hujeyre teskil edir:Orqanizmlerin qurulusu vahidliyi esas umumbioloji alemin eyni menseli olmasini gosterir. Bu alemin eyni menseli olmasini onlarin asagida gosterilen elametleri ve xasseleri de gosterir: onlarin hamisi nefes alir, olyr, dogulur, toreib artir ve s.
Butun bunlari bildkden ve godukden sonra Yaradiji Vahiddir desek, biz neye teejjublenmeliyik?

...ARDI VAR...

[Humeyra]

-b-

. . .

Nie kamillk seviesine yukselen coxsayli olmalidir? Onun catismamazligi varmi ki, onu evez etmeye ve ya bu catismamazliqlarini duzeltmeye ehtiaj duyulsun. Catismamazliqlari olanlarin heqiqetn coxsayliliga ehtiaji var.
Eger allahlar cox olsaydi, onlarin arasinda ziddiet yaranardi, onlarin her biri oz yaratdqlarini ozleri terefe cekerdiler ve o zaman dunya dagilardi. Allah Ezemetli ve Qudretlidir. Odur ki, ona sherikler lazim deil.

Allahi bizim bele derk etmeimize gulerek dostum davam etdi:

Her xirda ve iri islere qarisan, oz sahibinin evini tanimaq ucun heyvanlarin shuurunu idare eden, arilara daglarda yuva qurmagi telqin eden Allah qreibe deilmi? Qeribe deilmi ki, onun xeberi olmadan 1 dene de olsun yarpaq agajdan dusmemelidir, budagin her 1 tumurjugu onun hesabinda olmalidir, hec 1 hamile qadin onun ijazesi olmadan dogmamalidir. Eger milcek yemeye dusubse, demek ona bunu o telqin etmisdir, eger yagis yagmirsa, demek onu o dayandirmisdir, Siz oz bele anlaisinizla onu heqiqeten artiq, kullu xirdaliqda kcik ehemietli islerle mesgul etmirsinizmi?

Men ona diqqetle qulaq asdiqdan sonra jawab verdim:

Senje eger Tanri ozunu bu mesulietden azad ederse, ozu yaratdigi dunyadan uz dondererse ve onu ozbasina buraxarsa, bele Allah sitayis edilmek iqtidarina malik ola bilermi?
Senje o eger ne gore bilse, ne eside bilse oz yaratdiqlarinin yalvarisina jawab vermes, onlarin qaygisina qalmasa bele tanria Allah demek olarmi? Ve sen 1 isin ehemietli, basqa 1 ishin ise ehemietsiz olub-olmamasini, Allahin onlardan hansina qarismasini, hansina ise qarismamasini neje teyin ede bilersen.
Senin ehemietsiz ve zerersiz bos sey saydigin milcek tarixin gedisini deismeye qadirdir.
Senje ehemietsiz olan bu fakti hadiselerin inkisafina tesir gostere bilmez. Mehz ordu ucun hazirlanmis yemeye duserek, o butun ordunu qanli ishal ve ya veba xesteliyiine yoluxdura biler. Bu sebebden ise esgerler dousu uduzaraq, tarixin gedisini deise biler.
Meger Bouk Isgender agjaqanaddan helak olmadimi?
Kicik muqeddime qemli epiloqa getirib cixara biler. Qemli muqeddime ise hec ne ile qurtara biler. Bunlarin hamisini bilen tek Allahdir.
Nie axi sen Allahin vezife dairesini mehdudlasdirmaq isteirsen?
tanri adlanmaga heqiqeten ele 1 Allah laiqdir ki, o hami haqqinda her seyi bilsin, onun nezerinden ne yer uzerinde, ne de ki, semada hetta kicik 1 toz zerresi bele qacmasin.
Anjaq esiden, jawab veren, oz yaratdiqlarinin qeydine qalan Allah Tanri adlandirila biler.

...ARDI VAR...

[Humeyra]

-b-

Tale secilmis ve ya zorla qebul etdirilmis

Menim dostumun uzu sevinjden guldu. O, bele fikirlesirdi ki, bu defe meni xirtdekleib ve artiq men ona hec jur jawab vere bilmerem.
O dedi:

- Siz deirsiniz ki, her sein taleini Allah mueyyen edib, o jumleden bizim islerimizi de qabaqjadan lazimi semte yoneltmisdir.
Onda bele cixir ki, men isteiremse de, istemirem se de her seyi etmeliem. Eger bu beledirse, onda o nie bezi isler ucun bizi muhakime edir. Demein ki, men ozbasinayam, yoxsa bu en bouk uydurma olardi. Ijaze verin, men fikrimi davam etdrim. Meger men dogulub ve dogulmamaqda, millietimi, derimin renginin, vetenimi sexmekde ozbasinayammi? Meger menim isteimeni ay ve gunes cixir ve batir?
Menim taleim, olumum ve xestelenmeim menim arzularimi mene verilir?
Meger men gunahkarammi ki, her seyi qabaqjadan taleimle mueyyenlesdirilib, menim ise basqa cixis yolum yoxdur. Bes beledirse, Allah nie muhakime edir? Sonra sen beseriete jemietin, esrin tesiri haqqinda ve materialis-filosoflarin dedikleri tarixi zeruretler haqqinda ne deye bilersen?

Bu "yailimi" buraxdiqdan sonra, meni dostum sakit ve azad nefes almaga basladi. O, bele tesewur etdi ki, artiq meni "oldurdu", anjaq basdirmaq qalib.

...ARDI VAR...

[Humeyra]

-b-

. . .

Odur ki, men ona sakitje jawab verdim:

- Sen sofistikaya qapilmisan. Sofizme esaslanan muhakime formasidir. Sofizm- formal olaraq duzgun gorunen, anjaq eslinde bilerekden ilkin muddealarin duzgun secilmemesine esaslanan yalan netijedir. Sozsuz ki, senin islerin Allaha melumdur ve onun kitabinda yazilib, anjaq bu o demek deil ki, o, seni mejbur edir. Dogrudan da onlar qabaqjadan mueyyenlesdirilib, anjaq onun idrakinda. Bu texminen ona benzeir ki, sen oz dusunjenle guman edirsen ki, senin oglun zinakarliq edejek. Sonralar bu dogrudan da onun heatinda bas verir. Meger sen guman etmeinle onu bu ise mejbur etmisenmi? Ve yaxud senin bas vermesini istemediyini ve anjaq xealinda tutdugun 1 hadise senden asili olmayaraq, gerceklesmisdir?
Senin azadliq haqqinda sohbetine geldikde ise sen deirsen ki, azadliq uydurmadir. Senin sehvin ondan ibaretdir ki, sen subut etmeye calisirsan ki, dogulmaqda, hansi millete mensub olmaqda ve s. sene secmek huququ verilmeib, sen gunesi ve ayi idare ede bilmirsen.
Sehvin sebebi ondan ibaretdir ki, sen azadligini bezi dindarlar kimi tesewur etmirsen. Sen mutleq azadliqdan danisirsan. Deirsen ki, meger men derimin rengini, yeni ag ve yaxud qara olmagimi, boumun hundur ve ya alcaq olmasini ozum secmekde serbestemmi, men gunesin yerni deise bileremmi, onun orbita uzerinde hereketine tesir gostere bileremmi? Sen mutleq azadliq haqqinda-kainatda agaligini sorussan bu ise anjaq Vahid Allaha mexsusdur. Qurani Kerimde bu haqda deilir:
"Rebbin istediyini yaradar ve secer. Onlarin (bendelerin istediklerini etmei) hec 1 ixtiari yoxdur"(28:68)
Yaratmaq sahesinde hev kese serbestlik verilmeib, cunki istediyini ve secdiyini anjaq Allah yarada biler.
Allah hec vaxt seni boydan alcaq ve ya hundur oldugun ucunmuhakime etmez, gunesin oz orbitasinda hereketini dayandirmagin ucun seni jezalandirmaz.
Bu jehetden istesen de, istemesen de Allaha tabesen.

...ARDI VAR...

[Humeyra]

-b-

. . .

Bizim mubahisemizin movzusu senin jawab vermeli olajagin meseleler dairesine aiddi. Bizim muzakiremize bu mehdudietler cercivesinde gedejek. Sen oz ehtiraslarini ozunde baglamaqda, oz qezebini jiloblamaqda, qelbinle vurusda, alcaq niyyetlerini bogmaqda, oz xos arzularini shovqlendirmekde serbestsen.
Sen oz emlakini iane, janini ise feda etmekde serbestsen. Sen oz nezerlerini ozge biabirciliqlarindan yaindira bilersen. Bu meselelerde biz azadiq, bunlarin hamisi ucun biz hesabat verejeik ve bizden bunlari jiddi sorusajaqlar.
Sohbet mutleq azadliqdan deil, insanin uzerine dusen vezifelerin yerine yetirilmesindek nisbi azadliqdan gedir. Bu azadliq heqiqidir, buna subut bizim onu qelbimizde tebii hiss etmeimizdir.
Biz oz hereketlerimizde mesuliet hiss edirik ve oz sehvlerimizin pesmanciligini cekirik, xeirxah is gordukde ruh sakitliyi hiss edirik.
Biz her an coxsayli imkanlarimizi olcub bicerek nei ise secirik, cunki bizim derrakemizin en esas meqsedi secmek, 1 seye basqasina nisbeten usutnluk vermekden ibaretdir.
Biz qizirmadan esasen elle, yazan el arasindaki ferqi aydin goruruk.
Biz goruruk ki, birinji halda el mejburietden, ikinji halda ise xos nietden esir. Eger her 2 halda el mejburen herekete getirilseydi, biz onlari 1-1den ferqlendire bilmezdik.
Belel azadligi onunla da tesdiq etmek olar ki, hec 1 isgenje ile urei, ona iyrnj olan 1 sheyi sevmeye mejbur etmek olmaz. Hedelemekle, doymekle, qadini sounmaga mejbur etmek olar, anjaq hec 1 quvve onu sevmeye mejbur ede bilmez. Bunun menasi ondan ibaretdir ki, Allah bizim ureimizi her 1 zorakiliqdan ve mejburietden azad etmisdir, yeni onu azad yaratmisdir.

...ARDI VAR...

[Humeyra]

-b-

. . .

Odur ki, Allah urei ve onun niyyetlerini muhakimelerin esasi kimi yaratmisdir. Etiqad eden, jeza qorxusundan oz inaminda imtina ederek, anjaq qelbi inamsizliqdan ve shubhelerden temizdirse, onu Allah jezalandirmayajaq.
Bu sebebden Allah Quranda deib:
"Mejbur edilen (dil ile deib ureyinde onu tesdiq etmeyen) shexs istisna olmaqla"(16:106)
Senin sehvinin basqa 1 terefi ondan ibaretdir ki, sen azadligi Allahin ixtiarindan ve onun tekhakimliyinden yuxarida tutursan, azadliq haqqinda danisanlari teqsirlendirirsen ki, onlar Allahla elbir olaraq, onun isteini yerine yetiren komekcilere cevrilirler. Sen bunu bele basa dusursen. Sen heddinden cox istekler dileirsen. Bu yanlis anlaisdir. Insanin azadligi Allahin istei dairesinden cixmir.
Insan bezen Allaha xos getmeyen isler gorur, anjaq o Allahin isteine qarsi hec 1 sey ede bilmez. Bu insanin nisbi azadliginin basqa 1 terefidir. Biz ne edirikse, hamisini Allahin emrile edirik. Baxmayaraq ki, bezen onun raziligi olmadan, sheriet qanunlarina zidd hereketler de edirik.
Bizim azadligimiz Yaradiji terefinden, Onun Oz isteine gore bize gonderilen hediedir. Biz onu Allahdan zorla almamisiq. Bizim azadligimiz onun isteidir.
"Allah istemese, siz isteye bilmezsiniz"(76:30)
Bizim isteklerimiz onun isteinden ireli gelir, bu da onun hediesidir, onun sexavetinin ve boukluyunun sovqatidir. Bizim isteklerimiz Onun qerari ile ust-uste dusur. Bizim Allahla islerimizde, mulahizelerimizde yaltaqliq ve semimietsizlik, sidiet ve reqabet yoxdur.
Bu planda sohbet Allahin vahidliyini inkar etmir, onun isteklerinin buyruqculari olan ve onun mulahizelerini muzakire eden komekciler tapmir.
Heqiqeten bizim azadligimiz Onun istei ve emridir.
Sehvin ucunju 1 terefi ondan ibaredir ki, tale v istek azadliginin yoxlugu haqqinda mesele qaldiran insanlarin 1 hissesi bele basa dusurler ki, bunlar hamisi insana zorla, secmek imkani olmadan, onun verdislerini, fitri hevesinin, tebii telabatini ve s. nezere almadan verilir.
Sen derinden yanilirsan. Eslinde Allah zorakiligi aydinjasina inkar edir:
"Eger istesen, goyden onlara 1 aye gondererik onlarin da ona boun eib dururlar"(26:4)
Ayenn menasi aydindir. Eger Allah istese, bizi dogru yola yoneltmeye Onun guju catar. Anjaq O bunu etmedi, cunki Allah terefinden hec 1 mejburiet ve zorakiliq yoxdur.
"Dinde mejburiet yoxdur. Artiq dogruluq azginliqdan aydin ferqleni"(2:256)
"Eger Rebbin isteseydi, yer uzunde onlarin hamisi iman getirerdi. Insanlari iman getirmeye senmi mejbur edejeksen?"(10:99)
Xeyr, Allah hec kesi zorla imana getirmir. Insan inanib inanmamaqda azaddir. Odur ki, Allah oz peygemberine deir:"Insanlari iman getirmeye senmi mejbur edejeksen?"

...ARDI VAR...

[Humeyra]

-b-

. . .

Tale ve alina yazilarin insanlara yuxaridan zorla qebul etdirilmesi kimi baxmaq olmaz. Allah qabaqjadan her 1 kesin taleini onun qelbinin telebatindan, zehni qabilietinden asli olaraq, mueyyenlesdirmisdir.
Mesguliet terzinden ve meqsedinden asili olaraq, Allah her 1 kesin nietlerinin yerine yetirmesini arzulair ve isteir, Allahda ikiuzluluk yoxdur. Allah insana ne verirse, o insanin ozunun secdiyidir, cunki Allah her kese onun oz sevdiyini ve jan atdigini verir.
Quranda deilir:"Biz Axiret qazanjini isteyenin qazanjini artiri, dunya menfeetini isteyene de ondan verrirk. Onun Axiretde hec 1 pai yoxdur"(42:20)

"Onlarin ureinde nifaq ve hesed merezi var. Allah onlarin merezini daha da artirir."(2:10)"Dogru yolu tapanlara geldikde ise Allah onlarin dogrulugunu daha da artirir...."(47:17)
Pullari alindiqdan sonra azad edilmis edirlere murajiet ederek Allah deir:
"Eger Allah ureklerinizde 1 yaxsiliq oldugunu bilse, size sizden alinandan daha yaxsisini verer..."(8:70)
Allah insanin taleyini onun niyyetlerine uygun mueyyenlesdirir ve istiqametlendirir: eger nietler xosdursa yaxsi, pisdirse pis yola.
Bu demekdir ki ikiuzluluk yoxdur. Talein mueyyenlesdirilmesi insanin oz secdiyile deqiqlesdirilir. Burda ikiuzluluk ve ziddiet yoxdur. Yeni Allah bizim taleyimizin oz nietimizden asili olaraq mueyyenlesdirir. Odur ki, insanin isteine qarsi tezyiq, zorakiliq ve mejburiet yoxdur.
Quranda deilir
"Kim (malini Allah yolunda) verse, (Allahdan) qorxsa, ve en gozel sozu- (La ilaha Illallah) kelmesini tesdiq etse, Biz ona Jenneti muyesser edejeik. Amma kim (malini Allah yolunda xerjlemey) xesislik etse, (mal-dovletine guvenib Allaha) mohtaj olmadigini sansa ve en gozel gozu (la ilaha illallah kelmesini) yalan saysa Biz onu Jehennem ucun hazirlayajaiq" (92: 5-10)

...ARDI VAR...

[Humeyra]

-b-

. . .

"(Ya Peygemberim!) Dusmenlerin gozune 1 ovuj torpaq atdigin zaman sen atmadin Allah atdi" (8:17)
Bu aye Bedrde geden dous haqqindadir.
Burda Peygember dusmenler terefe 1 ovuj torpaq ataraq onlari kor edir. Burda 2 arzu birlesir: qul arzusu ve Allah istei. Bu ise talein anlasilamasinda 1 acardir.
- ijra etmeye jehd quldan, bunun ucun ona imkan vermek ise Allahdan asilidir.
Insan azadligi deyisken nisbi kemietdir. Bu kemiet seraitden asili olaraq deise biler. Insan oz azadliq dairesini bilik vasitesile genislendire biler. O, yeni emek aletleri, neqliat ve rabite vasiteleri ixtira ede biler, mesafeni qisaldar, zaman ve mekandaki mehdudietleri feth ede biler. Etraf muhiti oyrenerek insan uzerinde hokmranliq ede biler ve ondan mueyyen meqsedler ucun istifade ede biler. Insan istie, souga, zulmete qalib gelmei, elcatmaz hundurlukleri feth etmei oyrenerek oz imkan dairesini genislendirdi.
Bilik zenjirden qurtulmaq ucun 1 usul, istein serbestliyine 1 imkandir.
Anjaq serbestlik dairesini genislenmesine en esas vasite ise dindir.
Allaha serbestlik dairesini genislendirmesine en esas vaste ise dindir.
Allaha yaxinlasdirmagin sayesinde insanlar Ondan genis azadliq vehy ve komek alir. Bu vasiteden peygemberler ve onlarin davamcilari istifade edibler.
...ARDI VAR...

[Humeyra]

-b-

. . .

Allah Sulaymana jinleri tabe etdi, kulek uzerinde hakimlik verdi, quslarin dilini basa dusmei bezs etdi. Musa Nil xaini dayandirdi. Isa Peygember oluleri dilidirdi, su uzerinde yeriyirdi, korlarin gozunu acirdi, juzamla xestelenmisleri sagaldardi ve s. Onlar butun bunlari Allahin komeile edirdiler.
Biz peygemberlerin mojuze yaratmalar haqqinda ejazkar varisler mesafeleri qisaltmaq qabilietine malik olmalar haqqinda oxumusuq. Bu pillelere anjaq jiddi emekler, vujudun Allaha maksimum yaxinlasmasi ve Ona hedsiz mehebbet gosterilmesile nail olmaq olar. Bele adamlara Allah basqalarindan ferqli olaraq, bilik ve qaibilet bexs etmisdir. Heqiqeten bu bilikler Allahin bexsidir.
Abu Hemin Qazali insan talei problemini 2 kelme ile ifade etmisdir:"Insan biliyi cercivesnde azaddir, bilmediyi sahede ise azad deil". Burdan bele cixir ki, insan Allahdan aldigi biliyini, onun subyektiv ve ya obyektivliyinden asili olmayaraq, genislendirdikje oz azadliq cercivesini de genislendrir.
Materialistler insani tarixi zeruriliyin esiri kimi gostermekle derin sehve yol verirler. Onlar insanlarin zenjirin 1 helqesi kimi tesewur ederek, onun iqtisadiatin ve jemietin inkisaf qanunlarina tabe olmayaraq, bu zenjirden cixmaq ve qacmaq imkanina inanmamislar, ele bil ki, insan kulein sovurdugu elsiz ve arzusuz 1 saman copudur.

...ARDI VAR...

[Humeyra]

-b-

. . .

Bu movqe terefarlari tekrar etmekden yorulmurlar ki, bu "sinfi mubarizenin zeruriliyi qanunudur". Bu muddea elmi yanasma noqtei nezerinden yanlisdir, cunki insan munasibetlerinde zerurilik yoxdur. Cox hallarda bu ehtimaldir. Ele insan ve disli carx arasindaki ferq de bundan ibaretdir. Gunesin tutulmasini 1 sanie deqiqliyinde qabaqjadan xeber vermek olar, onun orbitasi ile hereketini de 1 nece gun ve il qbaqjadan hesablamaq olar, anjaq insanin basina sabah ne gelejeini ve ureindekiler hec kim qabaqjadan deye bilmez. Bunu anjaq guman etmek olar.
Marksin ferziesi gerceklesmedi, yeni inkisaf etmis kapitalist olkelerinde kommunist inqilabii baslamadi, eksine inqilab en geri qalmis olkede- Rusiada bas verdi.
Marks gozleirdi ki, kapitalizm ve kommunizm arasindaki mubarize keskinlesejek. Gorunduyu kimi, eksine onlar dinj yasamaga jan atirlar, hetta kommunist olkeleri kapitalizm ile iqtisadi emekdasliq ucun oz qapilarini birinji acdilar.

...ARDI VAR...

[Humeyra]

-b-
. . .

Eleje de kapitalist jemietnde ziddietler keskinlesmedi, kapitalizmin iflasina getrib cixarmadi, eksine kapitalist istehsali inkisag etmekdedir. Ixtilaf ve ziddietler ise sosialist jemietinin oz daxilinde yarandi.
Butun bunlar jemietin tarixi inkisafina ve gelejein sehv tesewur edilmesine materialist baximindan yanlis yanasilmasina subutdur. Netjede ise butun bunlar yanlis fikirlerdir. Materialistler insani zeruriet torunda bir milcek sanirlar ve temamile unudurlar ki, insan azaddir, onun azadligi real bir varliqdir.
Bes onda materialistlerin insani ehate eden muhitin ve jemiietim ona tesiri?
Shexsietin azadligina eks-tesir gosteren bu fikri inkar etmek ucun biz bele jawab vere bilerik ki, azadligin dialektik menasi onu inkar etmir, eksine ise tesdiq edir.
Shexsi azdliq eks-tesirsiz subut ede bilmir. Eger nsan 1 nece yol ayrijinda dayanibsa ve onlardan anjaq birini secmelidirse, bu heqiqeten azadliqdir, yeni yollardan hansi brini secmekde azaddir.

[Humeyra]

-b-

Allah niye belalara yol verir?

Hujumu dawam etdirerek, dostum dedi:

- Siz tesdiq edirsiniz ki, sizin Allah kamildir, merhemetlidir, sexavetlidir. Eyni waxtda deirsiniz ki, dunyadaki butun belalari O yaradib: xestelikleri qojaligi, olumu, yer titremesini, vulkanlari, mikroblari, shaxtani, qojaya-jawana baxmayan xerceng xesteliyini. Eger Allah merhemetli ve sexavetlidirse, onda belalari nie yaradib?

Bizim dostumuzun toxundugu problem felsefenin en mubahiseli meselelerinden biridir ve bu meseleye dair muxtelif fikirler movjuddur. Men ona bele jawab verdim:

- Allah heqiqeten xeirxah ve sexavetlidir. O, hec waxt insani pis yola dawat etmir. Quranda deilir:"

Allah edebsizlik (yaramaz isler) emr etmez. Allaha qarsi bilmediyiniz ishimi deirsiniz?"(7:28)

"Allah adaletl etdi"(7:29)

Bes onda Allah zulumkari, qatili, ogrunu nie jezasiz buraxir?
Ona gore ki, Allah isteir biz azad olaq, eger bizim duzgunluyu ve ya qeyri duzgunluyu, itaet ve gunahi, secmekde serbestlie haqqimiz olmasa, azad olmagin hec 1menasi yoxdur.
Prinsipje Allah hamini yaxsi ve itaetli ede biler, anjaq bunun ucun O bizim elimizden azadligimizi almalidir.
Allahin qanunlarinda deilir ki, aji azadliq xosbext kolelikden yaxsidir. Odur ki, Allah bize sehv etmeye, xestelenmeye ve oyrenmeye imkan verib.
Quranda deilir:

"Eger Allah insanlari etdikleri gunahlara gore jezalandirsaydi, yer uzunde 1 neferi bele sag qoymazdi. Lakin Allah onlari (onlarin jezasini) mueyyen 1 waxtda (qiamet gunue) qeder gejikdirir"( 25:45)

...ARDI WAR..